For years, a red dog named Kaiser protected the ashram from all unsavory characters whether two legged or four legged. Woe to the person who crossed the ashram boundary drunk or with ill intent. In a crowd of thousands Kaiser would trot straight to that person and stand before them barking and barring their way.
Tumban takes his duties seriously and he patrols the ashram boundaries as Kaiser had done, apprehending questionable characters-whether animal or human and meeting vehicles arriving in the middle of the night. When visitors arrive at the ashram, late night, Tumban greets them, and walks with them to the accommodation office, then to the assigned building. He just stops short of carrying the luggage…
Tumban often shows up at the beach for meditation and lies in front of Amma, motionless, paws stretched forward on the sand in a kind of pranam or prayer. Sometimes Amma will ask him if he came to meditate and invite him to come closer. Thus, he began to “meditate” on the peetham next to Amma. He even had his own asana -the small piece of material for sitting.
Often, during darshan, Tumban comes to Amma: she greets him and feeds him. He’ll then lie there next to her for a while. Amazingly, Tumban never accepts any food from anyone except Amma herself or the person assigned for feeding him… His favorite food? Chappatis with butter!
Tumban definitely enjoys a very special relation with Amma. When darshan ends and Amma stands up, one can see him rushing towards her in the midst of the crowds to accompany her to her room. He is said to get jealous if Amma showers more attention on the little kids that get next to her too…
One night at bhajan, Tumban appeared on the ramp below the stage. He walked back and forth in front of Amma wagging his tail. Finally, he stopped in front of her and looked at her expectantly, his tail oscillating rapidly. She smiled at him, and motioned him to come on stage. In one graceful leap, he landed at her feet and curled up. Amma told everyone how well behaved and correct his behavior was. He had waited for an invitation before presuming to come on stage!
When Swamiji placed Amma’s songbook on the music stand next to him, Tumban lost his composure and looking around, jumped back off the stage. Everyone groaned. It had been so cute to see him there.
Later in the bhajan, Tumban returned, jumped back up and took his place. This time he stayed for the rest of bhajans. In fact, he didn’t even move during arathi. He was not disturbed by the revolving flame. When Amma showered flower petals on the brahmachari doing the arati, a few petals fell on him, and he remained curled up at Amma’s feet. The light of the flame was flickering on his smooth coat. Was he awake or in the midst of a beautiful dream? When arathi is done to Amma, in a sense, it is also done to the One, to all Creation. Although one does not normally do arathi to dogs, it seemed totally right to watch this other form of creation receiving arathi along with Amma!
Tumban is an ideal ashramite, combining sincerity and regularity to the spiritual routine of the ashram, obedience and devotion to the Guru. He comes regularly to morning archana, alternating between the women’s side and the men’s side, as the groups do archana separately. He unfailingly attends the Upanishad classes and Ramayana discussions in the temple; participates in the meditation every Tuesday, and sometimes even goes up for his Prasad lunch. Tumban also attends the webcasts of Amma’s Devi Bhava when she is on tour! He has been supplied with his own asana for all these occasions. Amma has praised Tumban for being detached and devoted to the ashram and ashram dharma.
A brahmachari related how on Onam day, for some reason, Tumban wouldn’t allow a devotee to perform the padapuja on stage. He simply lied down in front of Amma, in complete pranam, blocked the devotee way by repeatedly stretching his body before the puja items, refusing to leave the place… But, when Amma asked him to move aside, Tumban immediately obeyed!
One day, a bigger dog showed up in the big hall for archana. He refused to give any attention to Tumban’s barking, and was lying down on a bunch of asanas close to the stage… Tumban was very alarmed, but was scared to face the stronger and bold invader. He must have thought well of the best tactic to follow to chase him away and soon he was ready for action: he quietly trolled towards the dog, reached him and peed in his ear (!)… before running away, obviously satisfied with his deed. This was enough to ruin the invader’s plans of feeling home, so he left the hall a bit dazzled by what had just happened to him… He was back next day, did the same thing, received the same special Tumban treatment, and never returned again!
There are too many stories about Tumban to recount in one post. Many ashram residents have their little stories with him, like coming to greet you and cuddle if you were away for a while and just returned, waking you up by scratching on your door, if you are a regular archana person and one day fail to be in your usual place on time, etc.
Some enjoy wondering about Tumban’s background, his past life, what he had done to achieve such an envious position in the ashram, etc. But our job is not to worry about who Tumban IS, but to find out who WE are! That is the reason and goal for our human birth, and even animals are willing to give us a boost on our quest and inspire us with their relationship with Amma.
– Sakshi
*in general, dogs are discouraged at the ashram due to fear of disease and the problems they have created in the crowds.
ആപ്പിള് കമ്പ്യൂട്ടറിന്റെയും പിക്സാര് ആനിമേഷന് സ്റ്റുഡിയോവിന്റെയും CEO ആയ സ്റ്റീവ് ജോബ്സ് സ്റ്റാന്ഫോര്ഡ് സര്വ്വകലാശാലയിലെ ആദ്യവര്ഷവിദ്യാര്ത്ഥികളോട് നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിന്റെ മലയാളപരിഭാഷ ഇവിടെ. തോല്വികള് ഏറ്റുവാങ്ങുന്നവനെ പുച്ഛത്തോടെ കാണുന്ന നമ്മുടെ സമൂഹത്തിന് മുന്നില് ഒരു വലിയ ഉത്തരം ആയി സ്റ്റീവ് ജോബ്സിന്റെ ഹൃദയസ്പര്ശിയായ ഈ വാക്കുകള് നില്ക്കുന്നു.
ഞാന് ഒരു പഴഞ്ചന് കാല്പ്പനികനായിരുന്നില്ല. കിടന്നുറങ്ങാന് സ്വന്തമായി ഒരു മുറിയില്ലാത്തത് കാരണം ഞാന് സുഹൃത്തുക്കളുടെ മുറികളില് തറയില് രാത്രിയെ ഉറക്കി. കൊക്കോകോളയുടെ ഒഴിഞ്ഞബോട്ടിലുകള് ശേഖരിച്ച് തിരിച്ചേല്പ്പിച്ചാല് ഒരോന്നിനും കിട്ടുന്ന അഞ്ച് സെന്റ് കൊണ്ട് ആഹാരം കഴിച്ചു. ഞായറാഴ്ച രാത്രികളില് ഹരേ കൃഷ്ണഅമ്പലത്തില് നിന്ന് സൗജന്യമായി ലഭിക്കുന്ന അന്നദാനത്തിനായി (രുചിപ്രദമായ) ഏഴു നാഴിക നടന്നുപോയി. അത്തരം അലച്ചിലുകള് എനിക്കിഷ്ടമായിരുന്നു. ആ യാത്രകള്ക്കിടയില് മനസ്സിലുയരുന്ന ജിജ്ഞാസകളില് നിന്നും ഉള്തിളക്കത്തില് നിന്നും ലഭിച്ച പുതിയകാര്യങ്ങള് പിന്നീട് എനിക്ക് ഏറെ കൂട്ട് നിന്നു. ഒരുദാഹരണം പറയട്ടെ, അക്കാലത്ത് റീഡ് കോളേജില് അക്ഷരമെഴുത്ത് പരിശീലിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വിഭാഗം (കാലിഗ്രാഫി) ഉണ്ടായിരുന്നു. രാജ്യത്തെത്തന്നെ ഏറ്റവും മുന്പന്തിയില് നില്ക്കുന്ന കാലിഗ്രാഫി ഇന്സ്റ്റ്യൂട്ടുകളിലൊന്നായിരുന്നൂ അത്. കാമ്പസിലെ മുഴുവന് പോസ്റ്ററുകളും ചുമരെഴുത്തുകളും വാക്കുകളും വരികളും മനോഹരമായി കാലിഗ്രാഫ് ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. എനിക്ക് കോളേജിലെ സാധാരണക്ലാസ്സുകളില് കയറാന് സാധിക്കാത്തത് കൊണ്ട് ആര്ക്കും പോകാവുന്ന കാലിഗ്രാഫിക്ലാസ്സില് ഞാന് ചേര്ന്നു.സെരീഫും സാന്സ് സെരീഫും അക്ഷരങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിശദമായി ഞാന് അവിടെ നിന്ന് പഠിച്ചു. വ്യത്യസ്തമായ അക്ഷരങ്ങളുടെ കോമ്പിനേഷനുകളില് സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങള്, അതിലെ മനോഹാരിതകള് ഒക്കെ എനിക്ക് അറിയാന് കഴിഞ്ഞു. അവിടെ നിന്ന് അറിഞ്ഞ കാര്യങ്ങള് എനിക്ക് ഏറെ രസകരവും പുതുമയാര്ന്നതുമായിരുന്നു. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ കലാസങ്കേതങ്ങള് ശാസ്ത്രത്തിന് അപരിചിതമായിരുന്നു. കാലിഗ്രാഫി കൊണ്ട് എന്തെങ്കിലും പ്രയോജനമുണ്ടാവുമെന്ന് അന്ന് എനിക്ക് തോന്നിയിരുന്നില്ല. എന്നാല് പത്ത് വര്ഷത്തിന് ശേഷം ഞങ്ങള് മക്കിന്ടോഷ് കംപ്യൂട്ടറിന് രൂപകല്പന നല്കുമ്പോള് അന്ന് പഠിച്ചതൊക്കെ എനിക്ക് ഏറെ പ്രയോജനപ്രദമായി. മക്കിന്ടോഷില് ഉപയോഗിച്ച വ്യത്യസ്തതയുള്ള അക്ഷരങ്ങള്ക്കും ചിത്രങ്ങള്ക്കും കാരണം ആ കാലിഗ്രാഫി ക്ലാസ്സുകളായിരുന്നു. മനോഹരമായി ടൈപ്പോഗ്രാഫി ഉപയോഗിച്ച ആദ്യകമ്പ്യൂട്ടര് ആയിരുന്നു ആപ്പിള്. ഞാന് കോളേജ്വിദ്യാഭ്യാസം ഉപേക്ഷിച്ചില്ലായിരുന്നെങ്കില് കാലിഗ്രാഫി എനിക്ക് കിട്ടുമായിരുന്നില്ല. 
ആപ്പിള് വളര്ന്നപ്പോള് കമ്പനിയുടെ നടത്തിപ്പിന് എനിക്കൊപ്പം പ്രവൃത്തിക്കാനായി കാര്യക്ഷമനായ ഒരാളെ കൂടി ഞങ്ങള് നിയമിച്ചു. ആദ്യത്തെ വര്ഷം പ്രശ്നമൊന്നുമുണ്ടായില്ല. എന്നാല് പിന്നീട് ഞങ്ങള് തമ്മില് അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടാവുന്നു. തെറ്റിപ്പിരിയുന്നു. കമ്പനിയിലെ ഡയറക്ടര്മാര് അയാളുടെ പക്ഷം ചേര്ന്ന് എന്നെ പിരിച്ചു വിടുന്നു.
എനിക്ക് പതിനേഴ് വയസ്സുള്ളപ്പോള് ഞാന് ഒരുദ്ധരണി വായിക്കുകയുണ്ടായി. അത് ഏതാണ്ട് ഇതു പോലെയായിരുന്നു. 'ഓരോ ദിവസവും നിങ്ങളുടെ അവസാനത്തെ ദിനമാണെന്ന് കരുതി ജീവിക്കുക. ഒരു ദിവസം നിങ്ങളുടെ ധാരണ ശരിയാവും.'
ആരും മരിക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. സ്വര്ഗ്ഗത്തില് പോകാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും പെട്ടെന്ന് മരിച്ച് അവിടെയെത്താന് ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല. എന്നാലും മരണം നമ്മുടെ എല്ലാവരുടേയും അന്തിമവിധിയാണ്. അതില് നിന്ന് ആരും രക്ഷപ്പെട്ടിട്ടില്ല,രക്ഷപ്പെടുകയുമില്ല. അത് അങ്ങനെ തന്നെ ആയിരിക്കുകയും വേണം. ജീവിതത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടുപിടുത്തമാകുന്നൂ മരണം. അത് ജീവിതത്തിലെ മാറ്റത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു, പഴയത്തിനെ മാറ്റി പുതിയതിന് വഴിയൊരുക്കുന്നു. ഇപ്പോള് പുതിയത് നിങ്ങളാണ്. എന്നാല് കുറച്ച് കാലം കൊണ്ട് തന്നെ നിങ്ങള് പഴയതാവും, പുതിയതിന് വഴിമാറികൊടുക്കേണ്ടി വരും. ഞാന് അല്പം നാടകീയമായതില് ഖേദിക്കുന്നു.എന്ന് വെച്ച് അത് സത്യമല്ലാതാകുന്നില്ല.
ൂന്നു ആണ്മക്കളും രണ്ടു പെണ്മക്കളുമടങ്ങിയ കുടുംബത്തിലെ നാലാമത്തെ സന്തതിയായിരുന്നു രാമകൃഷ്ണന്. മൂത്ത സഹോദരന് രാംകുമാര് ചതോപാധ്യായ, പഴയൊരു വിദ്യാലയത്തിലെ വിജ്ഞാനിയായ അധ്യാപകനാണ്. കല്ക്കത്തയില് സ്വന്തമായ വിദ്യാലയം ഉണ്ട്. പതിനാറാമത്തെ വയസില് രാമകൃഷ്ണനെ അവിടേക്ക് അയച്ചു. അതിനു മുമ്പുതന്നെ അച്ഛന് ധരിപ്പിച്ച പൂണൂല് ശരീരത്തിലുണ്ട്. അവിടത്തെ അന്തരീക്ഷം അവനെ വെറുപ്പിച്ചു. ബ്രഹ്മത്തെക്കുറിച്ചും മായയെക്കുറിച്ചും ഉന്നതപ്രഭാഷണങ്ങള് നടക്കുന്നു. ജീവാത്മാവിനെക്കുറിച്ചും പരമാത്മാവിനെക്കുറിച്ചും സംവാദങ്ങള്. ആത്മനില്നിന്ന് ആത്മാവിനെ എങ്ങനെ സ്വതന്ത്രമാക്കാം? പക്ഷേ, ഇതൊന്നുംതന്നെ സവജീവിതങ്ങളില് പകര്ത്തുന്നില്ല. പ്രശസ്തിക്കുവേണ്ടിയും ധനത്തിന്നായും ആര്ത്തിപിടിച്ചു നടക്കുകയായിരുന്നു അവരെല്ലാം. അത്തരം പഠനം തനിക്കു വേണ്ടായെന്ന് രാമകൃഷ്ണന് ഏട്ടനോട് തുറന്നുപറഞ്ഞു. അവരുടെ ഒരേയൊരു ലക്ഷ്യം ധനസമ്പാദനമാണ്. അല്ലെങ്കില് അരിയോ പച്ചക്കറികളോ നേടുക. ഇതിനെല്ലാം ഉപരിയായതെന്തോ പഠിക്കാനാണ് രാമകൃഷ്ണന് ആഗ്രഹിച്ചത്. ദൈവത്തില്നിന്നൊരു പാരിതോഷികം ആയിരിക്കണം അത്. അതോടെ വിദ്യാലയത്തില് പോക്ക് എന്നെന്നേക്കുമായി നിര്ത്തി.
വിവാഹശേഷം അദ്ദേഹം കല്ക്കത്തയിലേക്കു മടങ്ങി, ഒരു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചുമതല ഏറ്റെടുത്തു. ഭക്തിയും സമര്പ്പണബോധവും ആയിരം മടങ്ങായി വര്ധിക്കുകയാണുണ്ടായത്. കണ്ണുനീര് ഒഴുകുന്നതായി തോന്നും. നിരന്തരം ഒഴുകുന്ന കണ്ണുനീര് വെള്ളപ്പൊക്കം ഉണ്ടാക്കും. തന്നില് കാരുണ്യം ചൊരിയാന് ഈ കണ്ണീര്പ്പുഴ ദേവിയോടഭ്യര്ഥിക്കും. സ്വയം തന്റെ മുന്പില് പ്രത്യക്ഷീഭവിക്കണമെന്നും ഒരേയൊരു കുഞ്ഞിന്റെ മരണക്കിടക്കയില്പോലും ഒരമ്മ ഇത്രയും കണ്ണീര് ചൊരിഞ്ഞിരിക്കാന് ഇടയില്ല. ജനം ചുറ്റും കൂടി ആശ്വസിപ്പിക്കാന് ശ്രമിച്ചു. ഒരു പകലിന്റെ മരണം കുറിക്കുന്ന ശംഖനാദം മുഴങ്ങി. ദുഃഖിതനായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, 'അമ്മേ, ഓ, എന്റെ അമ്മേ, ഒരു ദിവസം കൂടി പോയല്ലോ. എന്നിട്ടും ഞാന് അങ്ങയെ കണ്ടില്ല.' ഭ്രാന്താണെന്നുതന്നെ ജനം കരുതി, അല്ലെങ്കില് കഠിനമായ എന്തോ വേദന അനുഭവിക്കുന്നുണ്ടാവണം. സ്വര്ണത്തിനും പേരിനും പ്രശസ്തിക്കും സ്വയം സമര്പ്പിതരായവര് മറ്റെന്തു ചിന്തിക്കാന്? സ്വന്തം ഭാര്യയേയും മക്കളേയും സ്നേഹിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരാള്ക്ക് ദൈവത്തേയും അമ്മദേവിയേയും സ്നേഹിക്കാനാകുമോ? റാണി രസമണിയുടെ ജാമാതാവ് ബാബു മധുരനാഥ് രാമകൃഷ്ണനെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നു. ഭ്രാന്തു ചികിത്സിച്ച് ഭേദമാക്കാന് വേണ്ടി മധുരനാഥ് രാമകൃഷ്ണനെ കല്ക്കത്തയിലെ ഏറ്റവും നല്ല ഡോക്ടറെ കാണിച്ചു. പക്ഷേ, ഒരു ഫലവുമില്ല. ധാക്കയിലെ ഒരു ഡോക്ടര് മാത്രം പറഞ്ഞത് രാമകൃഷ്ണന് യോഗിയോ സന്ന്യാസിയോ ആണെന്നാണ്. രോഗമാണെങ്കില്ത്തന്നെ അവരുടെ ഔഷധങ്ങള് കൊണ്ടൊന്നും മാറ്റാവുന്ന രോഗമല്ല അതെന്നും ഡോക്ടര് പറഞ്ഞു. അതിനാല് സുഹൃത്തുക്കള് പിന്വാങ്ങി.
ഈ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ, അസാധാരണയായ ഒരു ബംഗാളി സ്ത്രീയാണ്. തത്വശാസ്ത്ര നിപുണയാണ്. ഇന്ത്യന് മിഥോളജി മുഴുവന് അറിയാം. അതെല്ലാം ഹൃദിസ്ഥമാണ്. ഒന്നിനു പിറകെ ഒന്നായി നിരവധി പുസ്തകങ്ങള് പാടി കേള്പ്പിക്കും. പണ്ഡിതന്മാരുമായി വാദപ്രതിവാദങ്ങളില് ഏര്പ്പെടും. ഉപോദ്ബലമായി കാര്യങ്ങള് വിശദീകരിക്കാനുമറിയാം. നല്ല പൊക്കം, മാന്യമായ ചേഷ്ടകള്. ശാരീരികമായും ബുദ്ധിപരമായും ഉള്ള ഗുണങ്ങള് സമ്മേളിച്ച ഒരു വ്യക്തി. ഈ ഗുണങ്ങള് ആര്ജിച്ച ഏതൊരു പുരുഷനും സ്ത്രീയും സാധാരണക്കാരേക്കാള് ഉയര്ന്നുനില്ക്കും. മനോഹരമായ ശബ്ദം, സംഗീതത്തില് പ്രഗത്ഭ. യോഗ പരിശീലിച്ച് അദ്ഭുതകരമായ ശക്തി നേടിയിട്ടുണ്ട്. കാവി വസ്ത്രം ധരിച്ച് സന്ന്യാസിയെപ്പോലെ ഇന്ത്യ മുഴുവന് സഞ്ചരിച്ചു. അവരുടെ കുടുംബമേതെന്നോ ജന്മസ്ഥലം ഏതെന്നോ ആര്ക്കുമറിയില്ല, പേരുപോലും അജ്ഞാതം. എന്തെങ്കിലുമൊന്നു പറയാന് ആരില്നിന്നും പ്രലോഭനം ഉണ്ടായിട്ടുമില്ല. ഭൂമിയില് ഇറങ്ങിവന്ന ദേവതപോലെ, മനുഷ്യനെ വേണ്ടപോലെ പരിപൂര്ണതയിലെത്താന് സഹായിക്കുന്നു. ദുഷിച്ച ലോകത്തിലെ ദുഃഖങ്ങളും പാപങ്ങളും അവരെ ദുഃഖിപ്പിച്ചിരുന്നു. മൂന്നു പ്രത്യേകവ്യക്തികളെ സഹായിക്കാന് നിയോഗിക്കപ്പെട്ടവളാണ് താനെന്ന് അവര്ക്ക് നന്നായി അറിയാമായിരുന്നുവെന്ന് തോന്നുന്നു. പൂര്ണതയിലെത്താനുള്ള യാത്രയില് അവര് കുറേയേറെ മുമ്പോട്ടു പോയവരാണ്. അങ്ങനെയൊരു സ്ത്രീ തന്നെ തേടി വരുമെന്ന്, ദൈവികതയുള്ള അമ്മ രാമകൃഷ്ണനോട് നേരിട്ടു പറയുകയുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹം ആ സ്ത്രീയെ പെട്ടെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു, ആ സ്ത്രീയും അങ്ങനെത്തന്നെ. 'മറ്റു രണ്ടുപേരെയും ഞാന് കണ്ടെത്തി. കുറേക്കാലമായി ഞാന് നിന്നെ അന്വേഷിക്കുകയായിരുന്നു. ഇന്നു ഞാന് നിന്നെ കണ്ടെത്തി' എന്നാണ് രാമകൃഷ്ണനോട് പറഞ്ഞത്. പൂര്ണവിശുദ്ധിയോടെ താന് നടത്തുന്ന അമാനുഷികമായ ഈ അര്പ്പണബോധം മനസ്സിലാക്കിയ ഒരാത്മാവിനേയും രാമകൃഷ്ണന് ഇതുവരെ കണ്ടെത്തിയിരുന്നില്ല. അതിനാല് ഈ സ്ത്രീയുടെ ആഗമനം അദ്ദേഹത്തിന് വലിയൊരാശ്വാസമായി. ആ അര്പ്പണമനോഭാവത്തിനും സ്നേഹത്തിനും അതിരുകള് ഇല്ലായിരുന്നു.
ശരിയായ നിലയില് തിരിച്ചറിയുകയും മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്താല്, വേദാന്തം ജീവിതത്തിന്റെ പ്രയോഗികനിയമമായിത്തീരും എന്നതിന്ന് ഉത്തമോദാഹരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഗംഗാതീരത്ത് ഉപവിഷ്ഠനായ രാമകൃഷ്ണനെ കണ്ടപ്പോള്ത്തന്നെ ഒരു മഹായോഗി അദ്ദേഹത്തില് ഒളിഞ്ഞിരിപ്പുണ്ടെന്നു തോത്താപുര മനസ്സിലാക്കി. മതപരമായ ഉയര്ന്ന തത്ത്വങ്ങള് അദ്ദേഹത്തില് വേരൂന്നിപ്പിടിക്കുമെന്നും കണ്ടു. 'എന്റെ മകനേ, തോത്താപുരി ചോദിച്ചു, പൂര്ണസ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്കുള്ള വഴി കണ്ടെത്താന് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നോ? എങ്കില് വാ, ഞാനത് പഠിപ്പിക്കാം. തന്റെ അമ്മയോട് അതായത് കാളീമാതാവിനോട് ചോദിക്കാതെ രാമകൃഷ്ണന് യാതൊന്നിനും തുനിഞ്ഞിറങ്ങുമായിരുന്നില്ല. 'ഞാനെന്റെ അമ്മയോടു ചോദിക്കട്ടെ' എന്നാണ് മറുപടി പറഞ്ഞത്.
Bharata Yatra 2006
In Kenopanishad, in order to explain that the Ultimate Truth is beyond the scope of the mind and cannot be known in the way an object can, the Guru tells his disciples, “If you think, ‘I have known Brahman well enough,’ then you have known only the very little expression that It has in the human body and the little expression that It has among the gods.” He then suggests that they contemplate further. After doing so, one disciple announces that he, indeed, has finally realized: “I do not think, ‘I know Brahman well enough.’ It’s not that I do not know… I know and I do not know as well. He among us who understands that utterance, ‘Not that I do not know; I know and I do not know as well,’ knows Brahman.”
